Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi: Şartlar, Başvuru Süreci ve Hukuki Esaslar

Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi: Türkiye’de Hukuki Geçerlilik ve İcra Süreci

Yurt dışında verilen bir mahkeme kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurması, her durumda kararın doğrudan uygulanabileceği anlamına gelmez. Boşanma, nafaka, velayet, alacak veya tazminat gibi uyuşmazlıklarda yabancı mahkeme kararının Türkiye’de geçerli hâle gelmesi ya da icra edilebilmesi için kararın niteliğine göre tanıma veya tenfiz sürecinin yürütülmesi gerekebilir.
Türkiye’de yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, esas olarak 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 50 ila 59. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bunun yanında, ilgili uluslararası sözleşmeler ve özel kanun hükümleri de somut olay bakımından önem taşıyabilir.

Tanıma ve tenfiz nedir? Aralarındaki fark neden önemlidir?

Tanıma ve tenfiz, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de sonuç doğurmasını sağlayan, ancak amaçları birbirinden farklı iki hukuki kurumdur.
Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanmasını sağlar. Örneğin, yurt dışında verilen bir boşanma kararının Türkiye’de evlilik durumuna ilişkin hukuki sonuç doğurması için kararın tanınması gerekebilir.
Tenfiz ise yabancı mahkeme kararının Türkiye’de zorla icra edilebilmesine imkân tanır. Örneğin, yabancı mahkeme tarafından hükmedilen bir alacağın Türkiye’deki borçludan icra yoluyla tahsil edilmesi için kural olarak tenfiz kararı alınmalıdır.
MÖHUK’un 58. maddesine göre tanıma için de yabancı kararın kanunda belirtilen tenfiz şartlarını taşıması gerekir; ancak karşılıklılık şartı tanımada aranmaz.

Hangi yabancı mahkeme kararları tanıma veya tenfiz konusu olabilir?

Yabancı mahkemeler tarafından özel hukuka ilişkin uyuşmazlıklarda verilen ve ilgili kanuni koşulları taşıyan kararlar, somut olayın niteliğine göre tanıma veya tenfiz sürecine konu olabilir.
Başlıca örnekler şunlardır:

• Boşanma kararları: Yabancı ülkede verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması veya özel şartları varsa nüfus kütüğüne idari yoldan tescili.
• Nafaka kararları: Yabancı mahkemece hükmedilen nafakanın Türkiye’de icra edilebilmesi için gerekli hukuki sürecin yürütülmesi.
• Alacak ve tazminat kararları: Yabancı mahkemece hükmedilen para alacağının veya tazminatın Türkiye’de tahsili.
• Velayet ve aile hukukuna ilişkin kararlar: Kararın niteliğine ve uygulanacak uluslararası düzenlemelere göre Türkiye’de hukuki sonuç doğurmasının sağlanması.
• Diğer özel hukuk kararları: Ticari veya sözleşmesel uyuşmazlıklardan doğan yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de geçerli hâle getirilmesi veya icrası.
  Her karar aynı usule tabi değildir. Özellikle aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda, kararın içeriği ve ilgili uluslararası sözleşmeler ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı mahkeme kararının tenfizi için hangi şartlar aranır?

MÖHUK’un 50 ve 54. maddeleri uyarınca, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için temel olarak aşağıdaki koşullar incelenir:

1. Kararın yabancı mahkeme tarafından verilmiş ve kesinleşmiş olması

MÖHUK m. 50 kapsamında, yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin olarak verdiği ve kararın verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye’de icrası için tenfiz kararı gerekir.
Kararın kesinleşme durumu, ilgili yabancı ülkenin usul hukukuna göre değerlendirilir. Bu nedenle kesinleşmeyi gösteren belge veya şerhin usulüne uygun biçimde temin edilmesi önemlidir.

2. Karşılıklılık şartının bulunması

MÖHUK m. 54/1-a uyarınca tenfiz için Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşmanın bulunması veya ilgili devlette Türk mahkemelerinden verilen kararların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün ya da fiilî uygulamanın mevcut olması gerekir.
Karşılıklılık, tanıma bakımından ise aranmaz.

3. Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinin ihlal edilmemesi

Yabancı kararın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması gerekir. Ayrıca, davalının itirazı varsa kararın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olup olmadığı da incelenir.

4. Türk kamu düzenine açıkça aykırılık bulunmaması

Yabancı mahkeme kararının Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir. Bu değerlendirme, kararın yalnızca Türk hukukundan farklı kurallara dayanıp dayanmadığına göre yapılmaz; somut olayda ortaya çıkan hukuki sonucun Türk kamu düzeniyle bağdaşabilirliği dikkate alınır.

5. Savunma hakkının korunmuş olması

Kendisine karşı tenfiz istenen kişinin, yabancı mahkeme önünde usulüne uygun şekilde çağrılmamış, temsil edilmemiş veya ilgili ülke hukukuna aykırı biçimde gıyabında ya da yokluğunda karar verilmiş olması, MÖHUK m. 54/1-ç kapsamında önem taşır.
Kanundaki bu şart, ilgili kişinin itirazı çerçevesinde değerlendirilir. Dolayısıyla yabancı mahkeme kararının verilmiş olması tek başına yeterli değildir; yargılamanın usulüne uygun yürütülüp yürütülmediği de incelenebilir.

Tanıma ve tenfiz davası hangi mahkemede açılır?

MÖHUK m. 51 uyarınca tenfiz taleplerinde görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Yetkili mahkeme, aleyhine tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri; bu yoksa sakin olduğu yer mahkemesidir. Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birine başvurulabilir.
Tanıma taleplerinde de MÖHUK m. 58’in ilgili hükümleri ve uygulanabilir usul kuralları dikkate alınır. Somut olayın aile hukuku, ticari uyuşmazlık veya başka bir özel hukuk alanına ilişkin olması, izlenecek usul bakımından önem taşıyabilir.

Başvuru için hangi belgeler gerekir?

MÖHUK m. 52 ve 53 uyarınca tenfiz başvurusunda dilekçenin ve eklerinin usulüne uygun hazırlanması gerekir. Başlıca belgeler şunlardır:

• Yabancı mahkeme kararının usulüne uygun onaylanmış aslı veya kararı veren yargı organınca onaylanmış örneği.
• Kararın kesinleştiğini gösteren, ilgili ülke makamlarınca usulüne uygun onaylanmış belge.
• Yabancı kararın ve kesinleşme belgesinin usulüne uygun Türkçe tercümeleri.
• Tarafların ve varsa vekillerinin kimlik ve adres bilgileri.
• Vekil aracılığıyla başvuru yapılacaksa usulüne uygun vekâletname.
  Belgenin hangi şekilde onaylanacağı, apostil gerekip gerekmediği ve tercümenin nasıl tasdik edileceği, kararın verildiği ülkeye ve uygulanabilir uluslararası düzenlemelere göre belirlenmelidir. Bu nedenle her dosyada aynı belge listesinin yeterli olacağı varsayılmamalıdır.

Yabancı boşanma kararları için mahkemeye başvurmak her zaman gerekli midir?

Hayır. Boşanma kararları bakımından önemli bir alternatif, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesinde düzenlenen idari tescil yoludur.
Yabancı ülkenin adli veya idari makamınca verilen boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin kararlar; yetkili makam tarafından verilmiş, usulen kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse kanunda belirtilen koşullarla nüfus kütüğüne tescil edilebilir.
Kural olarak tarafların birlikte veya vekilleri aracılığıyla başvurması gerekir. Kanunda belirtilen bazı hâllerde, örneğin taraflardan birinin ölmüş veya yabancı olması durumunda, Türk vatandaşı olan diğer tarafın tek başına başvurması mümkündür.
İdari tescil şartları karşılanmıyorsa veya talep bu nedenle reddedilmişse, yabancı kararın Türkiye’de tanınması için MÖHUK kapsamında mahkemeye başvurulabilir.
Bu nedenle özellikle yurt dışında boşanan kişilerin, doğrudan dava açmadan önce kararlarının idari tescil şartlarını taşıyıp taşımadığını değerlendirmesi zaman ve işlem bakımından önemlidir.

Yabancı mahkeme kararının tanınması veya tenfizi ne kadar sürer?

Yargılama süresi; belgelerin eksiksiz hazırlanmasına, tebligat işlemlerine, karşı tarafın itirazlarına, kararın niteliğine ve mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişir. Bu nedenle tüm dosyalar için geçerli kesin bir süre vermek mümkün değildir.
Eksik kesinleşme belgeleri, usulüne uygun olmayan tercümeler, tebligat sorunları veya karşılıklılık ve kamu düzeni konularındaki uyuşmazlıklar sürecin uzamasına neden olabilir. Başvurunun dosyanın özelliklerine göre hazırlanması, gereksiz usul işlemlerinin ve gecikmelerin önlenmesine yardımcı olur.

Hukuki destek neden önemlidir?

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi, yalnızca kararın Türkçeye çevrilerek mahkemeye sunulmasından ibaret değildir. Kararın niteliğinin doğru belirlenmesi, uygulanacak kanun ve uluslararası sözleşmelerin incelenmesi, gerekli belgelerin usulüne uygun hazırlanması ve doğru başvuru yolunun seçilmesi gerekir.
Özellikle boşanma, nafaka, velayet, alacak ve tazminat kararlarında yanlış başvuru yolunun seçilmesi, zaman ve masraf kaybına yol açabilir.
Yurt dışında verilen mahkeme kararınızın Türkiye’de geçerli hâle gelmesi veya icra edilmesi gerekiyorsa, kararın içeriği ve verildiği ülke dikkate alınarak hukuki durumun önceden değerlendirilmesi önemlidir. Uygun yolun belirlenmesi, başvuru belgelerinin hazırlanması ve yargılama sürecinin takip edilmesi için hukuki destek alınabilir.

Bu metin genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayda uygulanacak usul, kararın türüne, verildiği ülkeye ve ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Av. Beyza ÇAKAR